YOL HARİTASI
Felsefe Ekibi
Bu sayıdaki yol haritamız, “dil” konusunda site ve forumda yer alan metinleri ve tartışmaları kapsıyor. Başlıklara tıklayarak metinlere ulaşabilirsiniz.
Başlangıç için, “dil”i genel olarak ele alan bir metin :
Dilin Serüveni
Yine dile çok boyutlu bakan bir metin de Yeni Kantçı E. Cassirer’den;
Dil
Aşağıda bağlantısını verdiğimiz sayfa, dil felsefesine giriş niteliğinde olup, dil felsefesi-dilbilim ilişkisini göstermeyi amaçlamaktadır.
Dil Felsefesi
Dil konusunu temel sorun olarak gören felsefi görüşlere ilişkin bağlantıları vermeden, Atakan Altınörs’ün “Dil Felsefesine Giriş” adlı yapıtında yer alan bir uyarıyı burada değinmemiz uygun olacaktır:
“Dil felsefesi, başta analitik(Çözümleyici) felsefe olmak üzere birçok kavram ile karıştırılmakta ve bu karıştırmalar sonucunda doğru olmayan sonuçlara varılmaktadır. Birbiriyle ilişki içinde oldukları halde aynı şeyi belirtmeyen dil felsefesi, dilci felsefe (linguistic philosophy), gündelik dilin felsefesi (ordinary language philosophy), analitik felsefe ve mantıkçı pozitivizm gibi kavramlar arasındaki ayrımları belirtmek gerekmektedir.
Dil felsefesi bir felsefe disiplinidir ve onu analitik felsefe gibi birtakım felsefi geleneklerden dikkatle ayırmak gerekir. İnsan felsefesi, etik, tarih felsefesi gibi dil felsefesi de kendisine özgü problemleri ve kavramları olan bir felsefe disiplinidir. Anlam, gönderge, belirli betimlemeler, düşünme-dil ilişkisi, söz edimleri, vb. sorunlar dil felsefesinin konuları arasında yer almaktadır. Dil felsefesinin analitik felsefe gibi, felsefe etkinliğini tümüyle dilsel çözümlemelere indirgemek gibi bir öncülden asla hareket etmediğinin / edemeyeceğinin altını önemle çizmek gerekir.”
Dilbilimsel Yaklaşım
Habermas’ın metninin girişinden alıntıladığımız bu paragraf, metin üzerine ipucu vermektedir.
Dilbilimsel yaklaşım da, görüngübilimsel yaklaşım gibi, sosyal eylemi öznelerarasılık düzleminde inceleyen, anlayıcı bir sosyolojiye götürüyor. Ama artık öznelerarasılık, bir yaşama evreninin karşılıklı olarak sınırlanmış ve gücül olarak birbirinin yerine geçirilebilir perspektifleri aracılığıyla oluşmaz; tersine, simgelerle yönetilen etkileşimlerin gramer kurallarıyla verilmiştir. Yaşama evrenlerinin yapılanmasının aşkınsal kuralları, şimdi iletişim süreçlerinin kurallarında dil analiziyle kavranabileceklerdir
Mantıkçı Olguculuk
Çözümleyici Felsefe
Wittgenstein’ın ikinci dönemine değinen bir metin:
Dil Oyunları
Postmodern Dil Durumu
Derrida ve postmodern dönemde dile yaklaşım.
“Postmodernizm, insanın dünya karşısında oluşturduğu yeni bir duruş’a; bilgi, ahlak, politika, estetik alanlarında öznenin yaşama soktuğu yeni bir tavra işaret ediyor. Bu duruşun özgül özelliği, kendisini kavramsallaştırmaya izin vermeyişi, hatta kavramsallaştırma girişimlerine meydan okumasıdır. Postmodern deneyim, koşullarını, aklın biçim verici güçlerinde değil; fakat duyusal varoluşumuzun dolaysız tepkisinde bulan bir deneyim tarzını yaşama biçimi olarak öneriyor.”
Dilin Doğası
Heidegger’in dil konusundaki görüşleri.
Metafor, dil ve retorik
Nietzsche ve dil
Felsefe Açısından Söylem ve Metin.
Söylem Üstüne Söylemlere Dair.
Dil Felsefesinin temel konularından “anlam” üstüne Arda Denkel’in bir yazısı:
Anlama ilişkin kimi karşıt yaklaşımlar
Anlam, düşünce tarihinin her döneminde, insanda bazen hayranlık bazen de kuşku uyandıran bir tür büyü gibi görülmüştür. Bunun nedenini anlamak pek güç değil. Kendiliğinde cansız, gösterişsiz ve tekdüze olan kimi nesne, ses ya da çizgiler, belli bir değerlendirmeyle bizim için yepyeni, özgün ve zengin dünyalar yaratabiliyorlar. Ağızdan çıkan seslerle evrenin ve yaşamın çeşitli yönleri arasında kurulan bu köprüler; sonuna geldiğimiz yüzyılın ilk çeyreğine değin bir tür (anlıksal ya da nesnel) varlık biçimi olarak kavranmaktaydı. Böylesi bir varlıklaştırma ya da nesneleştirmenin sorunları çözmek yerine onlara yenilerini eklediğine inanan, daha yakın zamanların kimi felsefecileri, semantik büyüdeki zenginlik ve gücü almaşık yollarla açıklamaya çalışmışlardır. Ne var ki, bu çabaların oldukça kısır ve başarısız kalması, ussal olarak anlaşılır kılmakta zorlandığımız gizemlere karşı pek çoğumuzun yaptığı gibi, başka bir gurup düşünürü anlam denilen şeyi olduğu gibi yadsımaya yöneltmiştir. Giriş olarak;. anlam açıklamalarındaki bu görüş karşıtlıklarını- kısaca ele almak, ve temel tutumları, onların içerdikleri güçlüklerle birlikte özetlemek istiyorum.
Dil – Düşünme İlişkisi
Yine dil felsefesinin ana konularından “dil – düşünme” ilişkisine değinen, Ö. Naci Soykan’ın yazısı:
Çeviri Kuramı
Yapısal Dilbilim ve Ferdinand de Saussure
Sadece felsefeyi değil, bir çok araştırma alanını etkilemiş, yapısalcılık görüşüne temel oluşturan bir dilbilimci olan F.de Saussure’ün, “sistem” yaklaşımına yönelik bir yorum yazısı:
Göstergebilim
“Göstergebilim” e genel bir bakış:
Göstergebilim Kuramları
Özne Göstergebilimi
Edebiyat Kuramları ve Eleştiri
Forumdan bir başlık: Kavram nedir?
