Asger Jorn (1914-1973)
"Nesne ile Soyutluk Arasında"
Danimarkalı ressam Jorn, soyut ekspresyonizme yakınlık duyan Cobra adlı sanatçı birliğinin kurucuları arasında yer almaktadır. Nesnel öğeleri de bulunan genellikle soyut olan resimlerinde, sık sık deforme ve çarpık çurpuk yaratıklar görülmektedir.
Asger Oluf Jorgensen adıyla Vejrun/Jütland'da öğretmen bir anne babanın oğlu olarak dünyaya geldi. 1929'da ailece Jütland'ın merkezinde bulunan Silkeborg adlı bir kasabaya taşındılar. Jorgensen burada 1930'da bir akrabadan özel resim dersleri almaya başladı. Öncelikle peysaj ve portre üzerinde çalıştı. Yine aynı yıl içinde beş yıllık öğretmenlik eğitimine başladı.
1940: Mavi Resim Jorgensen 1936'da Paris'e giderek burada Fernand Léger'in hocalık yaptığı Académie Contemporaire'e (Çağdaş Akademi) devam etti. Léger, Jorgensen'i 1937 Dünya Fuarında Palais de Temps Nouveaux'nun donatımıyla görevlendirdi ve kendisini mimar Le Corbusier ile tanıştırdı. Ne var ki Le Corbusier'nin fonksiyonel stili Jorgensen'e itici geldi. Sanatçı 1937'de Danimarka'ya döndü. Bir yıl sonra ilk kişisel sergisini açtı ve Kopenhag Güzel Sanatlar Akademisinde iki yıllık eğitimine başladı. 1940 sıralarında yaptığı resimlerde, Paris'te tanıştığı Léger ve sürrealistlerin etkisinden kopma çabaları sezilmektedir. İçgüdüsel bir resim stiliyle gerçekleştirdiği Mavi Resim (1940) adlı yapıtını, Jorgensen sanatsal gelişmesi üzerinde son derece belirleyici olarak görüyordu.
Bunu izleyen yapıtlarıyla primitif sanata yaklaştı; fırça darbeleri huzursuzdu. Danimarka'nın Alman kuvvetlerince işgali sırasında Jorgensen yeraltı örgütünde çalışarak el ilanları ve dergiler bastı. İskandinav mitolojisinden aldığı hayvansı yaratıkların yer aldığı resimler yaptı. Bu dönemine ait yapıtları arasında Didaska adlı suluboya resim dizisi ve Besetzungen 1939-45 (1939-45 İşgalleri) adlı ofort serisi bulunmaktadır. Jorgensen savaştan sonra adını Jorn olarak değiştirdi.
1949: Cobra'nın Kuruluşu Jorn 1949'da, kurucularının geldikleri ülkelerin (Copenhagen, Brüssel, Amsterdam) kentlerinden adını alan ve soyut ekspresyonizme yakınlık duyan Cobra Topluluğunun kurucuları arasında yer aldı. 1939'da evlendiği eşi Kirsten Lyngborg'dan ayrılması (1950; ikinci evliliğini 1951'de Matic van Domselac ile yaptı) parasal durumu çok sıkışık olan Jorn'u krize düşürdü. Kaldı ki esasen resim stilinden de memnun olmayan sanatçı, bunun da stresini yaşamaktaydı o sıralarda. 1951'de tüberküloza yakalanarak bir buçuk yılını bir sanatoryumda geçirmek zorunda kaldı. İyileştikten sonra olağanüstü bir üretkenlik ortaya koydu ve birkaç ay içinde çok sayıda seramik, ofort dizileri ve birkaç resim dizisi gerçekleştirdi (örn. Die Jahreszeit (Mevsim, 1952) gibi).
50'li Yıllardan Sonra: Nesne ve Soyutluk Jorn 1953'te Danimarka'ya sırt çevirerek Avrupa'yı gezdi. İsviçre'de Schweizer Suite: 1953-4 (1953-4: İsviçre Süiti) adı altında yayınladığı bir ofort dizisi gerçekleştirdi. İtalya'da bulunduğu 1954'te, herhangi bir skeç ya da ön çalışması yapmaksızın, doğrudan doğruya biçimlendirdiği ve çok canlı renklerle boyadığı seramikler yaptı. Bir yıl sonra geldiği Paris'te Enrico Baj ile birlikte Movement for an Imaginist Bauhaus'u (Hayalci bir Bauhaus Hareketi) kurdu. Bu topluluk Bauhaus'un soğuk, insana düşman fonksiyonalizmine karşı koydu. Jorn'un aynı yıl içinde hayata geçirdiği International Situationist Movement (Uluslararası Yerleştirme Hareketi) şehir planlamasıyla uğraşıyordu ve 60'lı yıllarda Komünizme yakınlık duydu. Jorn 50'li yılların ikinci yarısında sanatsal olgunluğa erişti. Resimleri soyutlukla nesnellik arasında gidip gelmekteydi. Figürleri çoğu kez tanınmayacak derecede deforme edilmiş; kuvvetli renkli boyalar kalın tabakalar halinde sürülmüştür (örn. Brief an meinen Sohn (Oğluma Mektup) (1956/57); Der störrische Vogel (İnatçı Kuş, 1957) gibi). 1959'da Arhus'da bir okul için devasa bir seramik duvar panosu yaptı. Danimarkalı ressam 60'lı yılların başında giderek resimlerine ad vermekten vazgeçti. Yapıtları Kuzey'in büyüsüne ve efsanelerine yakın olmakla beraber, yine de kendine özgü bir dünyadan gelmiş gibiler. Resimlerine renk, çizgi ve ışıktan oluşan bir ritim egemendir. İkonografisi baş ve bedenlerden, hayvan ve karma yaratıklardan olduğu kadar, hücresel biçimlerden de oluşmaktadır.
1962'de bir New York resim galerisinde ilk sergisini açınca, Jorn ABD'de de tanındı. Bunu izleyen iki yıl içinde inşaatları kendilerini çevreleyen çitlerden koparıp ardından yeniden bir araya getirdiği afişlerden bir kolaj serisi tamamladı. Atölyedeki çalışmaları yanı sıra, Jorn tekrar tekrar duvar dekorasyonları için siparişler aldı. Birçok işi yanında 1965-71'de Havana'da bulunan bir banka için duvar resimleri gerçekleştirdi. 1973'te 59 yaşında Arhus'da hayata gözlerini kapadı.
Copyright © 2007 Felsefe Ekibi Tüm haklarını saklı tutar. |
|---|
