Fresk (Alm. Freskomalerei; Fr. fresco; İtal. fresco):
fresk (İtalyanca fresco: "taze"), doğrudan yeni uygulanmış ıslak sıvanın üstüne yapılan duvar resmi. Ezilip toz haline getirildikten sonra suyla karıştırılan boyalarla ıslak sıva üstüne yapılan resim, sıvayla birlikte kuruyarak duvarın kalıcı bir parçası olur. Fresk, anıtsal etkisi, dayanıklılığı ve mat yüzeyi ile duvar resmi için en uygun tekniktir.
"Gerçek" (buon) fresk olarak bilinen teknik en dayanıklı olanıdır ve şu aşamaları içerir: Önce çıplak duvar özel hazırlanmış kireç, kum ya da mermer tozu karışımı kaba sıvayla peş peşe üç kez sıvanır. Her kat uygulandıktan sonra kuruyup sertleşmesi için bekletilir. Bu sırada sanatçı boyamak istediği imgenin bire bir ölçekli şablonunu hazırlar ve rulet aracılığıyla kompozisyonu ana çizgileriyle yüzeye aktarır. Sonra üstüne bir kat ince sıva (intonaco) daha çekilir. Boyanın bu son katı kurumadan sürülmesi gerektiğinden, sanatçı yalnızca yapabileceği kadarını ince sıvayla kaplar. Her aşamada ek yerleri belli olmaması için boyanacak alanın sınırları imgenin dış çizgilerine göre belirlenir. Yeni yapılacak bölümle bir önceki boyanmış alanın birbirine uyum sağlaması için birleşme noktaları göz önüne alınarak, imgenin o bölümü ıslak sıvanın üstüne hafifçe bir daha çizilir. Bu çizgi belirli belirsiz olmasına karşın kesindir ve sanatçıya imgeyi boyarken yardımcı olur.
Doğru hazırlanmış ince sıva saatlerce nemli kalabilir. Ressam boyayı suyla inceltip, duvara uyguladığı zaman yüzey boyayı emer ve sıva kurudukça kireç ve kum taneleriyle birlikte boya sertleşir. Bu süreç renklere kalıcılık ve dayanıklılık kazandırır; boya duvarın bir parçası haline gelir. Freskle çalışmak teknik ustalık gerektirir, çünkü ressamın hızlı çalışması zorunludur ve yapılacak bir hatanın üzeri boyanarak düzeltilemez. Düzelti yapılabilmesi için yeniden ince sıva uygulanır ya da hatalar kuru fresk yöntemiyle düzeltilir.
"Kuru" (secco) fresk olarak bilinen teknikte, duvar yüzeyinin hazırlanması bu kadar karmaşık bir işlem gerektirmez. Onun yerine kuru duvar söndürülmüş kireçle sıvanır ve boya sıva kurumadan sürülür. Bu teknikte boya zemine emdirilmediğinden yüzeyde bir tabaka olarak kalır. Kuru fresk teknik olarak gerçek fresk kadar değerli değildir, ama düzeltme yapmak için yararlıdır.
Fresk resminin ilk nerede ortaya çıktığı bilinmemekle birlikte, Minos (Knossos ve Girit) ve eski Roma (Pompei) uygarlıklarında kullanıldığı bilinir.
 |
Fresk tekniğinin en yaygın olduğu dönem Rönesans'tır. Cimabue, Giotto, Masaccio, Fra Angelico, Correggio gibi 13. yüzyıl sonları ile 16. yüzyıl başları arasında yaşayan birçok ressam tarafından uygulanmıştır. Michelangelo'nun Sistina Şapeli tavan resimleri ve Raffaello'nun Vatikan Sarayı odaları için yaptığı duvar resimleri fresk tekniğinin en ünlü örnekleridir. 16. yüzyılın ortalarına gelindiğinde artık fresk tekniğinden uzaklaşılmış, yerine yağlıboya kullanılmaya başlanmıştır. Fresk tekniği 20. yüzyılın ilk yansında Diego Rivera ve başka Meksikalı duvar ressamları tarafından yeniden canlandırılmışsa da yaygınlaşmamıştır. A.B. |