ZAMANIN TİNİ

1960 -1971 Dönemi Türkiye

Genel Seçimler 27 Mayıs'ın hemen ertesinde yapıldı; çift meclisli parlamento oluşturuldu. Seçimler sonrasında bir «Koalisyonlar Dönemi» yaşandı. Bu dönemde CHP'nin başında İsmet İnönü gibi deneyimli ve askerin saydığı bir liderin bulunması, demokrasiye dönüşü ve demokrasinin temellenmesini kolaylaştırdı.

Millî Birlik Komitesi Cemal Gürsel'in önderliğinde bir grup subay 27 mayıs 1960 günü yönetime el koydu. Oluşturulan Millî Birlik Komitesi'nde 38 subay yer alıyordu; iki orgeneral (Cemal Gürsel ve Fahri Özdilek,) bir tümgeneral (Cemal Madonoğlu), iki tuğgeneral (İrfan Baştuğ, Sıtkı Ulay) sekiz albay (Ekrem Acuner, Mucip Ataklı, Osman Koksal, Fikret Kuytak, Sami Küçük, Haydar Tunçkanat, Alparslan Türkeş, Muzaffer Yurdakuler), yedi yarbay, (Refet Aksoylu, Fazıl Akkoyunlu, Orhan Kabibay, Mustafa Kaplan, Suphi Karaman, Sezai Okan, Ahmet Yıldız), 10 binbaşı (Emanullah Çelebi, Orhan Erkanlı, Vehbi Ersü, Suphi Gürsoytrak, Kadri Kaplan, Muzaffer Karan, Mehmet Özgüneş, Şükran Özkaya, Şefik Soyuyüce, Dündar Taşer) 8 yüzbaşı (Münir Köseoğlu, Selabattin Özgür, Rıfat Baykal, Ahmet Er, Numan Esin, Kamil Karavelioğlu, Muzaffer Özdağ ve İrfan Solmazer) yer alacaktı. Komite içinde ortaya çıkan anlaşmaz­lıkların iki kanadı sivil yönetime hemen geçmek isteyen ılımlılarla, askerî yönetimin devamını amaçlayan aşırılardı, ilk tasfiyeler « Ondörtler » adıyla bilinen gruba yapıldı ve MBK'den uzaklaştırıldı. Bu tasfiye çok fazla tepki görmezken, üniversite içerisinde bazı profesörlerin üniversiteden uzaklaştırmaları, üniversite rektörlerinin istifa ederek olayı protesto etmelerine neden oldu. Üniversiteden uzaklaştırılan 147 profesör, görevlerine 28 Mart 1962'de çıkarılan bir yasa ile dönebildiler. Millî Birlik Komitesi, kendilerinin de dahil olduğu Kurucu Meclis'in hazırladığı ve 9 Temmuz 1961'de halkoyu ile kabul edilen yeni anayasa gereğince yapılan ilk seçimler sonrası varlığına son verdi. MBK üyeleri yeni anayasanın 70. maddesi gereğince Cumhuriyet Senatosu'nda «tabiî senatör» sıfatıyla görev aldılar. Komite başkam Cemal Gürsel ise 26 ekim 1961'de cumhurbaşkanlığına seçildi.

Kurucu Meclis tarafından 27 Mayıs'ın hemen ertesinde hazırlanan yeni anayasa 9 Temmuz 1961 tarihinde yüzde 61,7 oranında bir halk oyu ile kabul edildi. Anayasanın hazırlanmaya başladığından bir süre sonra faaliyet ve kuruluşlarına izin verilen siyasî partilere 11 şubat 1961'de Adalet Partisi, 13 şubat 1961 'de Türkiye işçi Partisi katıldı. Millî Birlik Komitesi'nin (MBK) gücü ve etkinliği 14'lerin tasfiyesinden sonra da azalmaya devam etti. Bununla birlikte 15 Ekim 1961'de yapılan genel seçimlere kadar ülkenin görünen iktidarı MBK olarak kalacaktı.

15 ekim seçimleri sonrası en çok oyu 173 milletvekili çıkaran CHP ile 158 milletvekilliği kazanan AP'nin aldığı görüldü.

CHP lideri İsmet İnönü AP ile bir koalisyon hükümeti kurdu. Bu koalisyonun dağılması üzerine CHP, önce Yeni Türkiye Partisi ve Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi ile, sonra da Bağımsızlarla koalisyon hükümetleri kurdu. 1965 Şubatında Suat Hayri Ürgüplü'nün liderliğinde AP, YTP ve sonradan Milliyetçi Hareket Partisi adını alacak olan CKMP'den oluşan yeni bir koalisyon oluşturuldu. 1965 seçimlerinde 240 milletvekili çıkaran AP tek başına iktidar olurken, CHP 134 sandalye elde edebildi. Seçim sonuçlan aynı zamanda, Türk siyasî yaşamına bir başka yenilik daha sunarak ilk defa bir sosyalist partinin (Türkiye İşçi Partisi) 15 milletvekili çıkardığını gösterdi.

1965 ve 1969 seçimlerinden tek başına iktidar olarak çıkan Adalet Partisi'nin bu başarısının da altını çizmek gerekir. Aynı dönemde, ilk kez sosyalist bir partinin Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girmesi ve 1965'ten sonra meclis grubu oluşturabilmesi de önemli bir olaydı.

1969 seçimlerinde AP 256 milletvekili çıkarırken, CHP 143, Güven Partisi 15 sandalye kazandı. Türkiye İşçi Partisi ise ancak iki milletvekilliği kazanabildi. Adalet Partisi'nin ikinci defa tek başına iktidara geldiği dönem, bütün Avrupa'da 1968 olaylarının patlak verdiği ve Türkiye'de de benzer olayların yaşandığı bir zamanda başladı. Zaman zaman büyük çatışmalara kadar varan iç karışıklıklar ve orduda bir grup sivil aydınla birlikte sol bir darbe hazırlandığı söylentileri, 12 mart 1971 tarihli muhtıra ile sonuçlandı. T.L.

Mayıs 1968 Olayları