ZAMANIN TİNİ

FRANSA Tarihi (Giriş)
Ortaçağ

İlk zamanlar. Büyük akınlardan sonra, Franklar Galya'yı işgal etti, Clovis (481-511) zamanında güçlü bir krallık ve Merovenjler hanedanı kuruldu. VII. yy.da Frank krallığı gerilemeğe başladı. Kral hizmetkârlarının âmiri olan saray nazırları tembel krallar'ın yerini aldılar, saray nazırlığı da babadan oğula geçer hale geldi. 732'de saray nazırı Charles Martel Arap akınlarını Poitiers'de durdurdu, papalıkla anlaşarak Germanya’nın hıristiyanlaştırılmasını destekledi.

Oğlu Kısa Pepen son Merovenj kralını taht­tan indirdi, kendini frank kralı olarak tak­dis ettirdi  (751),  sonra İtalya'ya geçerek Lombardlara  karşı  papayı  korudu.  Böy­lece Karolenj hanedanının temellerini atmış oldu. Oğlu Charlemagne (768-814) bu kral­lığı teşkilâtlandırarak bütün Batıya yaya­caktır. Kilisenin baş koruyucusu olarak Lombardları yendi (774). Ren ve Elbe ne­hirleri arasında yerleşmiş olan pagan Saksonları krallığına bağladı (722-804), Orta Tuna ovasında Avarları ezdi. İspanya'daki başarısızlıklarına rağmen Batı­ya hâkim oldu. Roma'da (Noel 800) papa tarafından imparator olarak takdis edildi.  Charlemagne, Aachen'deki sarayında frank kralı olarak hüküm sürdü. Kontlar, «missi dominici'ler» tarafından gözaltında tutulu­yordu. Fakat imparator kendi çiftliklerinin (villae) ürünüyle geçinmekteydi, çünkü altın ortadan kalkmıştı. Askerlik görevi hür in­sanları zayıf düşürüyordu. Devletin güçsüz­lükleri biraz yapmacık bir kültür rönesansı altında gizlenmekteydi. Charlemagne'ın yeri­ne geçen Dindar Louis'ye (814-840) karşı oğulları isyan etti. Louis'nin ölümünden son­ra kral olan büyük oğlu Lothar, Strasbourg yeminiyle (843) askerlerini birleştiren kardeş­leri Kel Charles ve Germen Ludwig'in sal­dırısına uğradı.

Üç kardeş, Verdun antlaşmasıyle (843) ba­ba toprağını aralarında paylaştılar. Char­les, ileriki Fransa'nın beşiği olan bölgeyi, yani Rhone ve Meuse ırmaklarının batısın­da kalan toprakları aldı. IX. yy. barbar akınlarının yeniden başlamasıyla karışıklık­lar içinde geçti: bunlar, Macarlar, Magriplılar, özellikle de kayıklarıyle ırmakları akıntı yukarı aşıp gelen Normanlardı. 888'de Paris'i düşmana karşı savunan kont Eli­des, Karolenj hanedanından olmadığı hal­de kral seçildi. Fransa kesin olarak impa­ratorluktan ayrılmıştı. Ondan sonra Fransa tacı Eudes'ün vârisleriyle Charlemagne'­ın vârisleri arasında el değiştirdi durdu. Normanlar Normandiya'da yerleşti (Saint-Clair-sur-Epte antlaşması, 911). 987de son karolenj hükümdarı öldü ve büyük senyörler Eudes'ün soyundan olan Hugues Capet'yi kral seçtiler. Bu dönemde kralın gücü zayıfladı, derebeylik idaresi basarı kazandı. X. yy. sonunda artık kral en büyük metbu durumunda idi. Büyük senyörler âdeta ayrı ayrı devletlerdi.

 

Capet hanedanı. İlk Capet kralları olan Hugues Capet (987-996), Dindar Robert II (996-1031), Henri I (1031-1060) ve Philippe I (1060-1108), Seine ve Loire ırmakları ara­sında çok dar bir toprak şeridine sahipti. Bunlar,  büyük derebeylik seferlerine (İn­giltere'nin fethi, I. Haçlılar) katılmadılar. Fakat mirasla kalan toprakları bölüşmedi­ler ve nüfuzlarını kabul ettirdiler. Louis VI (1108-1137), Saint-Denis başrahibi Suger'in yardımcılığıyle, kiliseye ve halkın alt tabakalarına dayanarak ülkesini hay­dut senyörlerden temizledi. Louis VII (1137-1180) zengin bir mirasa sahip olan Akitanya'lı Aliénor ile evliliğini iptal ettirdi. Alienor, Anjou kontu Henri Plantagenet ile evlendi.  Fransa topraklarının yarısına sa­hip olan Plantagenet İngiltere kralı oldu. Kudretli Plantagenet'lerin yarattığı tehlike­yi Louis III'ün oğlu Philippe Auguste (1180-1233) ortadan kaldırdı: İngiltere kralı Yurt­suz John'un elinden Normandiya ile Fran­sa'nın batısını (Maine, Anjou, Poitou v.b.) aldı; bunun müttefiklerini (Flandre kontu ve Kutsal Germen imparatorluğu) Bouvines'de (1212) yenilgiye uğrattı. Bu arada oğlu da John'u Roche-aux-Moines'da yendi. Philippe Auguste beş misli genişlemiş ve iyi yöne­tilmiş bir krallık bıraktı. Başkentini değiş­memek üzere Paris'e yerleştirdi. Burada ilk üniversite kuruldu. Philippe Auguste güney­deki Albililer sapkınlığına karşı bizzat savaşmadıysa da papa Innocentius III'ün çağ­rısı üzerine (1208) bir haçlılar seferi tertip­leyen kuzeyli baronların, troubadour'ların (güneyli saz şairleri) yarattığı uygarlığı yok etmesine göz yumdu. Oğlu Louis VIII (1223-1226) bu durumdan yararlanarak Toulouse kontlarının mirasçılığının krallığa geçmesini sağladı. Kralın toprakları o tarihten itibaren ülke topraklarının önemli bir kısmını kapsadığından hükümdarlık yetkisi kuvvetlendi ve nüfuzu, örnek bir Hıristiyan kral olan Louis IX (Kutsal Louis) (1226-1219) zamanında çok genişledi. Louis IX devrinde büyük gotik katedrallerin inşası tamamlandı, hükümet ve yönetim teşkilatı ıslah edildi.

Ortaçağın sonu Bu tarihten itibaren hü­kümdarlar, iktidarlarının mistik yönünü bir yana bıraktılar ve devlet kavramı siyasî faaliyetlerinin baş hedefi oldu. Atak Philippe III (1270-1285) zamanında az hissedilen bu devrimi, Güzel Philippe IV devrinde (1285-1314) kendini iyice belli et­ti. Topraklarına Champagne'ı katarak Navarra kralı olmakla yetinmeyen bu kral, Roma hukuku bilgileriyle yetişmiş olan da­nışmanlar» etkisi altında bir çeşit saltçılığa doğru kaydı. Genel meclis Etats Gene­reaux tarafından desteklenen kral, Bonifacius VIII'e kafa tutmağa cüret etti ve Papalığın direnişini kırarak Fransız papa Clemens V'in seçilmesinden (1305) birkaç yıl sonra Papalığın Avignone taşınmasını başardı.(1309), Philippe, daha da ileri gide­rek, sapkınlıkla suçlanan zengin Templier’ler tarikatının ortadan kaldırılması emrini papa Clémens V'ten elde etti (1314).

Güzel Philippe'in İnatçı Louis (1314-1316), Uzun Philippe V (1316-1322) ve Güzel Charles IV (1322-13281 adlı  üç oğlunun da erkek varis bırakmadan ölmesi, Hugue Capet'nin krallığından beri ilk defa veraset davasının ortaya çıkmasına yola açtı ve meşrutiyet rejiminin bu hızlı gelişmesini engelleyebile­cek bir durum yarattı. Güzel Philippe IV'ün anne tarafından torunu olan İngiltere kralı Edward III'ün tahta sahip çıkmasını önle­mek için, büyük Fransız soyluları ve sözde eski birFrank yasasına (Loi salique) daya­narak son kralların bîr kuzeni olan Valois'li Philippe'i (1328-1350) kral seçtiler.

Kaynaklar:
Meydan Larousse
Ana Britannica
Théma Larousse
Times Dünya Tarihi Atlası

Fransa Tarihi, Valois Hanedanı (15-16.Yüzyıllar)