ZAMANIN TİNİ

İngiltere Tarihi, Giriş

İngiltere halkı XI. yy'a kadar birbirini izteyen art arda istilalar sonucunda oluştu. Adalara ilk ayak basan insan toplulukları, M.Ö. IV. yy'da Kelt so­yundan halklardı. İskoçya'ya Piktler ve İskoçlar, Büyük Britanya adasının güneyine ve güneybatısına Galya'dan gelen Bretonlar yerleştiler. M. Ö. 55'te ada Romalıların istilasına uğradı; M.S. I. yy'da fetihler Clyde'a kadar uzandı; Romalılar adadan an­cak V. yy'da Germen halklarının bü­yük istilaları sonunda çekildiler.

Angıllar ve Saksonlar (Germenler) gü­nümüzdeki İngiltere toprakları üs­tünde yedi krallık kurdular; bunlar IX. yy'da Egbert tarafından tek krallık halinde birleştirildiler.

Bu arada Danimarkalılar adaya ayak basıp Anglosaksonlarla savaşa giriş­tiler. X. yy'ın başlarında, güçlü Dani­marka kralı Büyük Knud duruma egemen oldu. 1066'da Normandiya dükü Fatih William'in Hastings'de kral Harold'ı yenmesiyle Norman fetihleri başladı. Pek kalabalık olma­yan Danimarkalılarla Normanlar, Keltleri bastırarak üstünlük sağlamış bulunan Angıllar ye Saksonlar'ın du­rumunu sarsamadılar; Keltler, Gal­ler'e ve İrlanda'ya püskürtüldü; yeni gelenlerse göçleri sırasında Bretagne'a kadar ulaştılar.

Norman istilası, Fransız dilinin ve kültürünün önemli öğelerini de bir­likte getirerek, eskisine eklenip onu bastıran yeni bir feodalitenin oluş­masına yol açtı. William'dan sonra, başka istilacı gelmedi. Norman Krallığı'nın sınırları adanın İngiltere ke­siminde sınırlı kaldı; Iskoçya'yı, Galler'i, İrlanda'yı etkilemedi. Hıristi­yanlık da VI. yy'da Aziz Augustin'in çabalarıyla yerleşti.

Ortaçağ

Fatih William krallığı baş­tan başa düzenleyerek, disiplinli bir soylu sınıfa dayalı güçlü bir krallık kurdu; rahip sınıfına baş eğdirdi; yö­netimi sağlam bir temele oturttu: Krala bağlı üst düzeydeki görevliler olan sherifler idare bölgelerinin başkanlığını üstlendiler; genel kadastro çıkarıldı; vergiler kondu. Ama daha sonraki hükümdarlar bu güçlü ikti­darı sürdüremediler, özellikle Henry II (1154-1189), 1170'te öldürülen Canterbury piskoposu Thomas Becket'in muhalefetiyle karşılaştı. Aslan Yürekli Richard'ın (1189-1199) kanlı bir iktidar dönemi oldu. Yurtsuz John (1199-1216) da ülkeyi şiddete başvu­rarak yönetti; ayrıca kendini papaya bağımlı kabul ederek, yetkisinin bir bölümünden vazgeçti. Fransa'daki yenilgilerinden dolayı saygınlığını yitirince (1214), Magna Carta'yı (Bü­yük Ferman) imzalamak zorunda kaldı (1215) ve bu belge, İngiltere'de­ki siyasal özgürlüklerin temel belgesi oldu.

Henry III döneminde (1216-1272) Magna Carta, Oxford hükümleri ya da tüzükleriyle tamamlandı; buna göre Parlamento düzenli olarak top­lanacaktı. Yavaş yavaş baronlara ve rahiplere aşağı sınıftan papazların, küçük soyluların, burjuvaların tem­silcilerinin de katılmasıyla, bütün ulus Parlamento'da temsil edilmeye başlandı. O tarihlerde İngiltere, İrlanda ve Galler'in küçük bir bölümü­nü topraklarına katarak genişlemişti. İngiliz monarşisininin XIII. yy'dan XV. yy'a kadar geçirdiği evrim, İngil­tere kralları ile Fransa kralları arasın­daki feodal savaşlardan ayrı düşünü­lemez. Çünkü İngiltere kralı aynı za­manda Normandiya düküydü.

1154'te Henry  Plantagenet'in tahta geçmesinden sonraysa, ayrıca Anjou ve Maine kontu, aynı zamanda da Akitanya dükü oldu. Avrupa'daki topraklarından dolayı Fransa kralına bağlı olmakla birlikte, İngiltere kralı, efendisinden daha güçlüydü. 1160'tan 1259'a kadar süren ilk Yüz Yıl savaşlarında Plantagenetler Capetlerle çarpıştılar; savaş sonunda İngiltere'nin elinde yalnızca Akitan­ya, Poitou ve Saintonge kaldı.

İkinci ve asıl Yüz Yıl savaşları (1337-1453), Edward III'ün Fransızları bozguna uğratmasıyla başladı. Daha sonra Du Guesclin'in yardımıyla Charles V, İn­gilizleri Fransa'nın aşağı yukarı her yerinden çıkardı. Deli kral Charles VI zamanında Fransa karşıt hizipler ara­sında parçalandı ve İngiltere kralının eline teslim edildi; ama büyük ulus­çuluk coşkusuyla İngilizler Fransız topraklarından çıkarıldı. 1453'te İn­giltere kralları, Fransa tahtı üstünde­ki hak iddialarından vazgeçtiler; kı­tadaki topraklarından ellerinde yal­nız Calais kaldı.

Mutlakiyetten meşruti krallığa: Krallık ailesinin iki kolu olan Yorklar ile Lancasterler arasın­daki çatışmanın yol açtığı, İki Gül sa­vaşı adı verilen iç savaş, İngiltere'nin son feodal savaşı oldu. Bu karışıklık­ların bitiminde tahta, Tudorlar süla­lesi geçti; kralın baskısına boyun eğ­mekten başka çıkar yol bulamayan büyük soylular güçsüz düştü. Parla­mento bağımsızlığını ve etki gücünü yitirdi. Henry VIII birtakım kişisel so­runlarından dolayı (boşanma davası) Roma'yla olan bağlarını kopararak, kendi başkanlığında, papadan ba­ğımsız bir İngiliz Kilisesi kurdu. Ed­ward VI döneminde Kilise kesinlikle Protestanlığa yöneldi. Mary Tudor yeniden Katolikliği canlandırdıysa da, onu izleyen Elizabeth, Anglikan Kilisesi'ni örgütleyerek kesin egemenliğini sağladı.

Kaynaklar:
Meydan Larousse
Ana Britannica
Théma Larousse
Times Dünya Tarihi Atlası

I.Elizabeth Dönemi