ZAMANIN TİNİ

Yüz Yıl Savaşları, İngiltere ile Fransa ara­sında 14. ve 15. yüzyıllar boyunca aralıklar­la süren çatışma. Fransa tahtının yasal vâri­si sorununu da içeren çeşitli anlaşmazlıklar­dan kaynaklanan çatışmanın 1337'de başla­yarak 1453'te bittiği kabul edilir. Bununla birlikte iki ülkeyi karşı karşıya getiren sorunların daha eski bir geçmişi olduğu söyle­nebilir.

Ortaçağda kendi krallığı dışında toprağa bağlı soyluluk unvanı devralan bir kral, o ülkedeki kralın vasalı olabiliyordu. İngiltere 1066'da Normandiya dükü I. William tarafından fethedilmiş olduğu için İngiltere krallan da Fransa'daki toprakları açısından, Fransa kralına karşı vasal konumundaydı. Evliliklerle kurulan akrabalıklar ve savaşlar İngiliz tahtının Fransa'da sahip olduğu unvanların özelliğini değiştirmişti. Fransa kra­lı IV. Charles'ın öldüğü 1328'de, İngiltere kralı III. Edward, Guyenne dükü ve Ponthieu kontu olarak Fransa'daki bazı toprakları elinde tutuyordu. Aynca dayısı olan IV.
Charles'ın erkek çocuğunun olmaması ne­deniyle kendini Fransa tahtının meşru vàrisi olarak görüyordu. Fransa tahtında hak iddiasında bulunan başka başka önemli kişi de Fransa kralı III. Philippe'in torunu Valois kontuydu. Valois kontu, iddiasını ailenin daha yeni bir kolundan gelişine dayandırıyordu. Bu sorunu çözmek üzere toplantıya çağrılan bir Fransız meclisi, Valois'yı VI. Philippe adıyla taht vârisi olarak kabul etti. Edward önce bu karan kabullenir göründüyse de kendi topraklarında başka bir kra­lın iktidarından kaygı duyan Philippe'in 1337'de bir manevrayla Guyenne'i ele ge­çirmesi üzerine, yeniden Fransa tahtı üze­rinde hak iddia etmeye başladı ve Flandre üzerine bir ordu gönderdi.

Ortaçağda savaşlar daha çok müstahkem kentlere karşı uzun süreli ve masraflı kuşat­malar biçiminde yürütülürdü. Edward hem Philippe'e (ö. 1350), hem de oğlu II. Jean'a (hd 1350-64), karşı hep saldırı konumunda kaldı. Buna karşın İngiltere'nin elindeki toprakların genişletilmesi süreci ağır ilerle­di. Edward 1346'da Crécy'de kazandığı bü­yük zaferin sağladığı üstünlükten yararlana­madı. Ardından oğlu Kara Prens Edward 1356'da Poitiers'de elde ettiği ezici zaferle Jean'ı tutsak etmeyi başardı. Bu durum Fransızları bir uzlaşma yolu aramak zorun­da bıraktı. Kral Edward 1360'ta Calais'de imzalanan antlaşmalar uyarınca, Philippe'in vasalı olarak elinde tuttuğu topraklar üze­rinde tam egemenliğe sahip oldu. Tutsak Jean antlaşmalann bütün hükümlerinin ye­rine getirilmesini beklerken öldü. Yerine geçen oğlu V. Charles antlaşmalann hü­kümlerini yerine getirmeyi reddederek yeni bir çatışmanın doğmasına yol açtı. Bu kez saldın üstünlüğü Fransızlara geçti. İngilizle­rin elindeki toprakların geri alınması süreci Charles'ın 1380'de ölmesiyle kesintiye uğ­radı.

1380'den sonra her iki ülke de iktidar çatışmaları içine düştü ve savaş belirsiz bir ba­rış biçimini aldı. Flandre'ın hangi ülkeye ait olduğu sorunu başlıca anlaşmazlık konusu olarak kaldı. İngiltere'de Edward'in torunu II. Richard 1399'da zorla tahttan indirildi ve yerine IV. Henry geçti. Fransa'da ise akıl hastalığı nedeniyle hükümdarlık görevlerini yerine getiremeyen Charles'ın amcaları ara­sında bir iktidar mücadelesi başgösterdi. Burgonya dükü ve Flandre kontu Philip­pe'in (Cesur) 1404'te ölmesinden sonra, oğ­lu ve vârisi Jean (Korkusuz) 1404'de amca­sı Orléans dükü Louis'yi ortadan kaldırarak devlet yönetimine ağırlığını koydu. Bu kez Burgonya ile Orléans yandaşı ve Veliaht Charles'ın savunucusu Armagnac'larla iç savaş başladı.

IV. Henry'nin 1413'te ölmesi üzerine İn­giltere'de tahta çıkan V. Henry, Fransızlar arasındaki çekişmelerden yararlanarak yeni bir saldırı düzenlemeye karar verdi. Ardın­dan Armagnac'lar tarafından öldürülen Jean'ın oğlu III. Philippe'le (İyi) kurduğu itti­fakla Fransa'daki güç dengesini lehine çe­virmeyi başardı. İngiltere ve Burgonya bir­likleri bir dizi çarpışma sonunda 1422'de Akitanya ile Paris'i kapsamak üzere Loire'ın kuzeyinde kalan bütün Fransa top­raklarını denetim altına aldı.

Bundan sonra İngilizlerin talihi tersine döndü. V. Henry 1422'de geride çocuk yaş­ta bir oğul bırakarak öldü. Birkaç hafta son­ra da Charles'ın ölmesiyle Fransa tahtına oğlu VII. Charles çıktı. İngiliz ordusunun 1429'da Jeanne d'Arc'ın topladığı takviye kuvveti karşısında Orléans'taki kuşatmayı kaldırması savaşta bir dönüm noktası oldu. Burgonyalılar tarafından ele geçirdikten sonra para karşılığında İngilizlere teslim edilen Jeanne d'Arc, heretiklik suçlamasıy­la yargılandı ve yakılarak öldürüldü. İzle­yen dönemde Fransız direnişi işgalci bir gü­ce karşı kitlesel hareket niteliği kazandı. Yerel soyluların desteği olmaksızın, İngiliz­lerin Fransa gibi geniş bir ülke üzerinde hiç­bir zaman egemenlik kuramayacakları yar­gısına varan Philippe, 1435'te saf değiştirdi. Paris bir kez daha Fransa kralının otoritesi altına girdi. Charles Normandiya'yı aldı ve İngiltere'deki Güller Savaşı'nın yol açtığı hanedan çatışmasından yararlanarak 1453'te bütün Akitanya'yı ele geçirdi. İngil­tere elinde kalan Calais'yi de 1558'de terk etti.

Tarihçiler Yüz Yıl Savaşlan'nı Batı Avru­pa da ulusal bilincin gelişiminde çok önem­li bir dönemeç olarak değerlendirir. İngiliz­ler kazandıkları birçok başarı ve uğradıkla­rı çeşitli düş kırıklıkları sonunda Kara Av-rupası'na müdahale emellerinden vazgeçti­ler. Bu tutum değişikliği aynı zamanda İn­giltere hükümdarlarım iç sorunlarla daha çok ilgilenmeye yöneltti. Valois hanedanı­nın Fransa tahtını ele geçirmek için verdiği zorlu mücadele sürecinde ise Fransa birçok bağımsız prens arasında parçalanmış bir ül­ke olmaktan çıktı.
Ana Britannica